કડવા લીમડાના નરવા ગુણ

Written by જયશ્રી on. Posted in આરોગ્ય

kadvo limdo

લીમડો ભલે કડવો,ગુણ મીઠો હોય

લીમડો ગુણ બત્રીસ,કંચન કાયા હોય

કડવો લીમડો આયુર્વેદિક દવા છે જેના અનેક સ્વાસ્થ્યવર્ધક ફાયદા છે. લીમડો આપણા શરીર, ત્વચા અને વાળ માટે અત્યંત ગુણકારી છે. લીમડાને આપણે ત્યાં કટુ અમૃત કહેવામાં આવે છે. એક તો તેની શીળી છાંય, આરોગ્યપ્રદ ગુણધર્મ અને પરોપકારી સ્વભાવને લીધે આપણી સંસ્કૃતિમાં લીમડાંના વૃક્ષને આગવું મહ્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે. સ્વાસ્થ્યવર્ધક તરીકે ઓળખાતો લીમડો બધી જગ્યાએ જોવા મળે છે. તેના અનેક ઉપયોગો હોવાથી તેને આરોગ્યના દેવતા નારાયણ માનવામાં આવે છે. તે અતિ ગુણકારી હોઇ તેના તમામ ભાગનો ઉપયોગ ઓષધી તરીકે થતો હોય છે.

ચૈત્ર મહિનામાં લીમડાના સેવનથી આખા વર્ષના રોગો શાંત થાય છે. ચૈત્રી દનૈયા અને વૈશાખી વાયરામાં લીમડાની શીતળ છાયા અત્યાધુનિક એસી કરતા વધુ શીતળતા આપે છે. આજકાલ ગ્લોબલ વૉર્મિંગને કારણે વધતી ગરમીમાં લીમડો આપણે માટે ઉપકારક છે. આવા આ લીમડાનું શાસ્ત્રીય નામ એજાડીરેકટા ઇન્ડીકા છે. આપણા દેશમાં દરેક સ્થળે લીમડો જોવા મળે છે કારણ તેનું મૂળ વતન જ દક્ષિણ એશિયા છે. ધન્વંતરી નિઘૂંટકે લીમડાની ત્રણ જાત વર્ણવી છે. (૧) લીમડો અથવા કડવો લીમડો (ર) બકમ લીમડો અને (૩) મીઠો લીમડો જેમાં પ્રથમ બન્ને એક કુળના છે જયારે મીટો લીમડો લીંબુના કુળનો છે.

સદીઓનો આપણો સાથી કડવો ખરો પણ કેટલો બધો ગુણકારી છે! માટે જ તેને અનેક વિશેષણ મળેલા છે. જેમ કે ‘ડિવાઈન ટ્રી’, ‘ગામડાની ફાર્મસી’, ‘સર્વરોગ નાશક’, ‘હીલ ઓલ નેચર્સ ડ્રગ્ઝસ્ટોર’ અને આખરે ‘ધ ટ્રી ઓફ લાઈફ’ આવા વિશેષ ગુણોવાળું વૃક્ષ આપણા ભારતનું છે. જે હવે બધા જ પડોશી દેશો પાકિસ્તાન, બંગલાદેશ, મ્યાનમાર તથા શ્રીલંકામાં સારી રીતે ઊગે છે. લગભગ ૫૦૦૦ વર્ષથી લીમડાનું અસ્તિત્વ નોંધાયેલું છે. લીમડાના વૃક્ષની આયુ ૧૫૦થી ૨૦૦ વર્ષની ગણાય છે. આજે કડવો લીમડો ગામડે ગામડે ઊગે છે.

એલોપથીના પ્રચારથી ભલે નવી પેઢી તેના ઉપયોગથી અજાણ થતી જાય પણ તેથી તેની ગુણવત્તા ઓછી થતી નથી. આપણે ત્યાં લીમડાના રસનું સેવન અથવા તેના પાનની ચટની ખાવાનો રિવાજ અમુક તહેવારો જોડે સંકળાયેલો છે. કારણ આપણા પૂર્વજોને તેની ચોક્કસ અસર, ઋતુ પ્રમાણેની જરૂરતનો ખ્યાલ હતો. લીમડાના વૃક્ષનો દરેકે દરેક ભાગ ઔષધીય છે તેની નોંધ કરતાં પુસ્તક ભરાય તેમ છે. આવા આ કડવા લીમડાનું વૃક્ષ નજદીક ઊગતું હોય તો તેના અનેક ઘરગથ્થુ ઉપાયો કરી શકાય.

આયુર્વેદના મહાન ગ્રંથ ભાવપ્રકાશમાં લીમડાનાં કેટલાંક નામ આપ્યાં છે તે જોતાં આપણને તેની મહત્તા સમજાશે.

  • નિંબ – ઠંડક આપનાર.
  • પિચુમંદ – ચામડીનો રોગ નાશ પમાડનાર.
  • તિક્ત – કડવો રસ ધરાવનાર.
  • અરિષ્ટ – જેનાથી અશુભ થતું નથી તે.
  • પારિભદ્ર – જેનાં સેવનથી માત્રને માત્ર કલ્યાણ થાય છે.
  • હિંગુનિર્યાસ – જેનો ગુંદર હિંગ જેવી સુવાસ ધરાવે છે તે.

સંસ્કૃતમાં લીમડાને ‘કાકફળ’ કહે છે. આ ‘કાકફળ’ એટલે કાગડાને પ્રિય એવું ફળ અને વૃક્ષ. ગરમ પ્રદેશનાં પશુ-પંખીઓ લીમડાનાં પાન અને ફળ ખાઈ ઠંડક મેળવે છે. આ ભૂલોકમાં ખરેખર જો કોઈને કલ્પવૃક્ષ કહેવું હોય તો તે છે આપણો ‘લીમડો’. વળી લીમડો સર્વને માટે કલ્યાણકારી પણ છે. આયુર્વેદમાં એટલે તેને ‘સર્વતોભદ્ર’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. સ્વાસ્થ્યવર્ધક તરીકે ઓળખાતો લીમડો બધી જગ્યાએ જોવા મળે છે. તેના અનેક ઉપયોગો હોવાથી તેને આરોગ્યના દેવતા નારાયણ માનવામાં આવે છે. તેથી જ એક કહેવત પ્રચલિત છે_

કડવા હોય લીમડા, શીતલ એની છાંય :

બાંધવ હોય અબોલડા, તોયે પોતાની બાંય.

કડવા લીમડાના સેવનથી થતાં ફાયદા :-

લીમડાના પાંચ ભાગ મૂળ, છાલ, પાંદડાં, ફૂલ અને ફળ વગેરે છે. જે દરેક રીતે આરોગ્ય માટે ઉપયોગી છે. તેનો સીધો ઉપયોગ ઔષધી તરીકે થઇ શકે છે.
લીમડામાં પ્રોટીન, કાર્બોહાઇડેટ, ફાઇબર, કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ, આયર્ન, સોડિયમ, કોપર, સલ્ફર, વિટામિન-એ, સી જેવાં સ્વાસ્થ્યવર્ધક તત્ત્વો હોય છે. તેનાં પાંદડાંઓના નિયમિત ઉપયોગથી ચામડી અને કૃષ્ઠ રોગ જેવી બીમારીઓમાં ઝડપથી ઉગારી શકાય છે.
નવજાત શિશુઓને લીમડાનાં કુમળાં પાંડદાંઓને વાટી તેનો રસ નિયમિત રીત પિવડાવવાથી તેને ઝેરીલા જીવજંતુઓની કોઇ અસર થતી નથી.
લીમડાનું દાતણ સર્વોત્તમ ગણાય છે. જો નિયમિત રીતે તેનુ દાતણ કરવામાં આવે તો પેઢાંના વિકારો દૂર થશે, અન્નનળી સાફ અને રોગમુક્ત થશે. લીમડાની એક આંગળી જેટલી ડાળ લઈ તેનું નિયમિત દાતણ કરવાથી દાંત નીરોગી બને છે. પાયોરિયા મટે છે. દાંતમાંથી લોહી-પરું પડતાં હોય તો તે બંધ થાય છે.
લીમડાના તેલમાંથી બનાવેલો સાબુ ત્વચાના રોગો માટે ગુણકારી છે. રક્તવિકારની સમસ્યામાં તેનાં પાનને વાટી તેનો રસ લેવાથી રાહત મળે છે.
સ્ત્રીઓની માસિક ધર્મની સમસ્યામાં રાહત મેળવવા લીમડાનાં સાત પાનને આદુંના રસ સાથે પીવાથી તથા કેટલાંક પાંદડાંઓને પાણીમાં ઉકાળી પેઢુ પર બાંધવાનો પ્રયોગ કરો.
લીમડાના તેલની માથા પર માલિશ કરવાથી સફેદ વાળ કાળા થઇ ભરાવદાર બને છે.
સાંધાના દુખાવામાં લીમડાનું તેલ અકસીર ગણાય છે. જ્યાં દુખાવો થતો હોય ત્યાં લીમડાના તેલનું રોજે માલીશ કરવામાં આવે તો ઘણો ફાયદો થાય છે.
નાના બાળકને લીમડાનાં પાનનો રસ પિવડાવવાથી તેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. તેની વિટામિન એ ની ખામી દૂર થાય છે. લીમડાનાં પાનને ગરમ પાણીમાં થોડા સમય માટે રાખીને પછી તે પાણીથી સ્થાન કરવામાં આવે તો તાવમાં રાહત મળે છે.
લીમડાની લીંબોળીના મીંજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે. જેને નીમ્બ તેંલ કહેવામાં આવે છે. જો માથામાં જૂ-લીખ પડી ગયા હોય તો લીમડાનું તેલ માથામાં લગાવી ૬ કલાક પછી માથું સારા સાબુ તથા શેમ્પૂથી ધોઈ નાખો.
શરીર ઉપર ખસ, ફોડકી, અળાઈ કે ચામડીના કોઈ રોગ થયા હોય તો લીમડાનાં પાન ઉકાળી તે પાણીથી નિયમિત નાહવાથી જે તે તકલીફ દૂર થાય છે.
લીમડો માત્ર ઠંડક જ નથી આપતો પણ જંતુનાશક પણ છે. અમેરિકાનાં વૈજ્ઞાનિકોએ લીમડાને ‘મેડિસિન ટ્રી ઑફ ઈંડીયા’ તરીકે બીરદાવ્યું છે. લીમડો ‘ઍર પ્યોરીફાયર’ એટલે હવાનો શુદ્ધિકારક ગણ્યો છે. તેમાંથી ફેલાતી વાસથી બેક્ટૅરિયા તથા જીવજંતુ પણ દૂર ભાગે છે. લીમડાનાં સૂકાં પાનને બાળતાં તેના ધુમાડાથી મચ્છર પણ ભાગી જાય છે. આથી ઠંડક સાથે શુદ્ધતા !!!
ઓરી, અછબડા અને શીતળા જેવાં રોગો થયા હોય ત્યારે ઘરનાં બારણે કડવા લીમડાની ડાળી લગાડવામાં આવે છે અને દર્દીની પથારીની આસપાસ લીમડાની ડાળીઓ મૂકવામાં આવે છે જેથી શીતળતા ફેલાય છે. લીમડાનું ટર્વેનોઇડ નામનું તત્વ જંતુ મારવાનું કામ કરે છે. ફ્લુ અને તાવના દરદીઓની પથારીની આસપાસની હવામાંના વાઇરસનો નાશ કરવા પથારીની ફરતે લીમડાનાં પાન પાથરવામાં આવે છે. રોજ સાંજે લીમડાનાં પાનની ધૂણી કરીને ઘરના ખૂણે-ખૂણે ફેરવવાથી મચ્છરો અને અન્ય બૅક્ટેરિયા નાશ પામે છે.
જો ગરમીનાં દિવસોમાં જો લીમડાનાં કૂણાં પાનનો રસ પીવામાં આવે તો શરીરની સાથે સાથે આંખની ગરમી પણ દૂર કરે છે. લીમડાના રસના બે ટીપાં આંખોમાં નાંખવાથી આંખોની રોશની વધે છે.
આયુર્વેદના મતે સ્વાદમાં લીમડો કડવો અને તૂરો, પચવામાં હળવો, ઠંડો, વ્રણ-ઘાની શુદ્ધિ કરનાર અને હૃદય માટે હિતકારી છે. તે કફ, સોજો, પિત્ત, ઊલટી, કૃમિ, હૃદયની બળતરા, કોઢ, થાક, અરુચિ, રક્તના વિકારો, તાવ અને ઉધરસને મટાડનાર છે. લીંબોળીનું તેલ કડવું તથા ગરમ હોય છે. તે હરસ-મસા, વ્રણ, કૃમિ, વાયુ, કોઢ, રક્તના વિકારો અને તાવને મટાડે છે.
તેની છાલમાં નિમ્બિન, નિમ્બિડિન, નિમ્બોસ્ટેરોલ, ટેનીન, માર્ગોસિન નામનું એક કડવું ઘટક વગેરે રહેલાં છે. લીંબોળીના તેલમાં ગંધક, રાળ, ગ્લાઇકોસાઇડ તથા એક ક્ષાર રહેલો છે. આ તત્ત્વો તેના ઔષધીય ગુણો માટે મહત્ત્વનાં છે.
તે રક્તશોધક અને ત્વચા રોગનાશક છે. લીમડામાં કીટાણુનાશક તત્વ છે. લીમડાના ફૂલનો અર્ક રક્તની કમી, કૃમિ, ફોડલા-ફોડલી તથા કૃષ્ઠ રોગથી છૂટકારો આપવામાં લાભદાયક છે. લીમડાના ફૂલનો કાઢો બનાવી પીવાથી દાંત તથા પેઢા મજબૂત થાય છે.
લીમડાના ઉકાળેલા પાણીથી સ્નાન કરવાથી શરીરમાં કોઇપણ જગ્યાએ ખંજવાળ આવતી હોય તો તે દૂર થાય છે.
લીમડાના તેલમાં મધ ભેળવવું. રૂના પૂમડાને આ મિશ્રણમાં ભેળવી કાનમાં રાખવું. આમ કરવાથી કાનની સફાઇની સાથેસાથે કાનમાં જખમ -ઘા થયો હોય તો તે પણ રુઝાય છે.
બે ગ્રામ લીમડાના પાનની રાખનું સેવન કરવાથી કીડનીની પથરી ગળીને નીકળી જાય છે.
લીમડાના પાનને પાણીમાં ઉકાળી તેમાં થોડી ફટકડી નાખી ભેળવી દેવું. આ પાણીથી યોનિ સાફ કરવી.શ્વેત પ્રદરની તકલીફ ગમે તેટલી જૂની હશે તો પણ આરામ અવશ્ય મળશે.
લીમડાનાં પાનને પીસી તેના લેપને ચહેરા પર લગાવાથી ખીલ દૂર થઇ શકે છે. તેમજ તેના પાનને પાણીમાં ઉકાળી અને ઠંડું પાડ્યા બાદ તેનાથી ચહેરો ધોવાથી પણ ખીલ દૂર થઇ શકે છે. લીમડાનાં પાનનો રસ પીવાથી લોહી શુદ્ધ રહે છે અને ચહેરાની ચમક વધે છે.
લીમડાનાં પાનને પીસી તેનો રસ કાઢી સપ્તાહમાં એકવાર પીવાથી પેટની બીમારી થતી નથી. તેનાં પાન અને કાળાં મરીને લગભગ દસ દિવસ ફાકવાથી શરદી તથા કફમાં રાહત રહે છે.
દમના રોગ માટે પણ લીમડાનાં પાન ફાયદાકારક છે. લીમડાનાં પાનમાંથી નીકળતા રસને પીવાથી દમ જેવા રોગમાંથી રાહત મેળવી શકાય છે.
લીમડો શીતળ, હલકો, કડવો, તીખો અને પૌષ્ટિક છે. એ ઘા રુઝાવે છે, સોજા ઉતારે છે તેમ જ કૃમિ, ઊલટી, તાવ, રક્તદોષ, કફ-પિત્ત, દાહ અને વાયુ મટાડે છે. એની બહારની છાલ કરતાં અંદરની છાલમાં ગુણ વધારે હોય છે. કડવો રસ હોવાથી કફ અને પિત્તનું શમન કરે છે. એનાં પાન અને છાલ જંતુઘ્ન, વ્રણશોધન અને બળતરા શમાવનારાં છે. લીમડાની લીંબોળીઓની અંદરનું બીજ ઘા રુઝાવનારું અને રોગો મટાડનારું ગણાય છે.
ત્વચાના રોગોનું કારણ કફ અને પિત્તનો વિકાર ગણાય છે ને લીમડાથી એ બન્ને દોષોની શુદ્ધિ થતી હોવાથી ચામડી માટે અદભૂત દવા ગણાય છે. લીમડામાં રહેલાં નિમ્બિન, નિમ્બિનિન અને નિમ્બિડિન જેવાં કેમિકલ્સ વાઇરસ અને ફૂગનો નાશ કરવાનો ગુણ ધરાવે છે. ખીલ થવાં, ખરજવું થવું, ચામડીમાં બળતરા થવી, ખરી પડવી જેવી તકલીફોમાં લીમડાનાં લીલાં પાન લસોટીને એનો લેપ અસરગ્રસ્ત જગ્યાએ લગાવવો.
પેટમાં કૃમિ થયા હોય તો લીમડાનાં પાનનો રસ પીવાથી નીકળી જાય છે. લીમડાનો રસ ન પીવાતો હોય તો લીમડાનાં પાન વાટી એમાં ચપટીક હિંગ ભેળવીને ખાઈ જવાં.
પિત્તને કારણે તાવ આવ્યો હોય અને શરીરમાં બળતરા થતી હોય તો લીમડાનાં પાનનો રસ કાઢીને એને ખૂબ જ ફીણવો. પિત્ત ચડી ગયું હોય તો લીમડાનાં પાનનો રસ પીવાથી ઊલટી થઈને પિત્ત બહાર નીકળી જશે.
લીમડાનાં પાનના રસમાં ચપટીક ખડીસાકર મેળવીને આઠ-દસ દિવસ સુધી પીવાથી શરીરની વધારાની ગરમી દૂર થાય છે. કૉલેરાનો વાવર ચાલતો હોય ત્યારે એક તોલો લીમડાનાં પાનમાં ચપટીક કપૂર અને એટલી જ હિંગ નાખીને ગોળી બનાવવી. જ્યાં સુધી કૉલેરાના ચેપનો ભય હોય ત્યાં સુધી રોજ રાત્રે આ ગોળી ખાઈ જવાથી કૉલેરા સામે રક્ષણ મળે છે.
કડવા લીમડાના પાન બાફીને સાધારણ ગરમ હોય ત્યારે સોજા ઉપર બાંધવાથી સોજો ઉતરે છે.
દાદ(હર્પિસ) થયો હોય તે જગ્યાએ લગાવો, થોડા જ દિવસોમાં દાદનું કામ તમામ થઈ જાય છે. અસ્થમાના દર્દીઓ લીમડાના બીજનું બીજ પાનમાં નાખી ચાવવું જોઈએ.
લીમડાના ફૂલોનું સેવન કરવાથી કફ નષ્ટ થઈ જાય છે. લીમડાની છાલથી ખાંસી, પાઇલ્સ વગેરે રોગો દૂર થાય છે. શરીર ઉપર સફેદ દાગ થાય ત્યારે લીમડાના ફૂલ, ફળ તથા પાન મેળવી ઝીણું પીસી લો. તેને પાણીમાં મેળવી પીવાથી લાભ પહોંચે છે. લીમડાંની કાચી લીંબુડીઓનું સેવન કરવાથી પેટના કીડા, પાઇલ્સ અને કોઢ વગેરે દૂર થાય છે. ખાવામાં અરુચિ થાય ત્યારે પણ લીમડાના પાનનું સેવન લાભપ્રદ રહે છે.
લીમડાના લીલા પાનના રસના ટીપા નાકમાં નાખવાથી માથાનું દર્દ દૂર થઈ જાય છે કાનમાં નાંખવાથી કાનનો દુઃખાવો દૂર થાય છે. લીમડાના તેલથી માલિશ કરવાથી ચામડીના રોગો સારા થઈ જાય છે. લીમડાના પાનને ઉકાળી અને ઠંડું કરીને નહાવામાં આવે તો તેનાથી ખૂબ જ ફાયદો થાય છે.
કડવા લીમડાના કુણા પાન રોજ ખાવાથી કે લીમડાના પાનનો રસ નિયમિત પીવાથી ડાયાબિટીસ મટે છે.
હરડે, બહેડા, કડવા લીમડાની અંતરછાલ, મામેજવો અને જાંબુના ઠળિયા સરખે ભાગે લઇ બારીક ચૂર્ણ કરી સવાર સાંજ લેવાથી ડાયાબિટીસ મટે છે.
કડવા લીમડાની છાલનો ઉકાળો બનાવી તેમાં ગોળ મેળવી ત્રણ દિવસ સુધી રોજ રાત્રે પીવાથી પેટના કૃમિ નીકળી જાય છે.
લીમડો એક રક્સ-શોધક ઔષધિ છે. તે ખરાબ કોલેસ્ટ્રોને ઓછું કરે છે કે તેનો નાશ કરે છે. લીમડાનું મહિનામાં 10 દિવસ સેવન કરવાથી હાર્ટ અટેકની બીમારી દૂર થઇ શકે છે.
શરીર પર જો ચિકન પોક્સના નિશાન રહી ગયા હોય તો કે સાફ કરવા માટે લીમડાના રસથી મસાજ કરો. આ સિવાય ત્વચા સંબંધી રોગ જેવા કે એક્ઝિમા અને સ્મોલ પોક્સ પણ આ રસ પીવાથી દૂર થઇ જાય છે.

કડવા લીમડાના સ્વાસ્થ્યવર્ધક પ્રયોગો :-

શરીરની ગરમી, ગૂમડાંઓ વગેરેમાં રાહત મેળવવા રોજ સવારે ૨૦થી ૨૫ ગ્રામ લીમડાનાં પાન તોડી રાતભર પલાળી સવારે ૧૦થી ૧૨ કાળા મરીમાં વાટી તેમાં થોડી ખાંડ મિક્સ કરો. તેને રોજ સવારે નરણાં કોઠે દસ દિવસ સુધી લેવું. આ પ્રયોગ કરવાથી કોઇ દિવસ અળાઇઓ થશે નહીં, પાચનતંત્ર સુધરશે અને કદી તાવની સમસ્યા થશે નહીં.
ચૈત્ર મહિનામાં લીમડાને નવા ફૂલ તથા પાન આવે છે. લીમડાનાં ફૂલમાં પાન તથા ફૂલમાં ઔષધીય ગુણ ખૂબ પ્રગટે છે. આથી આ માસ દરમિયાન આયુર્વેદે જણાવ્યું છે કે દરરોજ સવારે નરણે કોઠે લીમડાના ફૂલ તથા નાની કૂણાં પાતનો કલ્ક (ચટણી) બનાવી તેને પાણીમાં ઓગાળી, સિંઘવ અજમો, હિંગ જીરું તથા કાળાં મરીના સમભાગે બનાવી ખૂબ લસોટેલા પાવડર સાથે લેવાથી કોઈ જાતનો તાવ-તરિયો આવતા નથી. શરીરમાં કડવાશ થવાથી રોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. લોહીના રક્તકણોનો જથ્થો વધે છે.
જો કોઇ વ્યક્તિ ચૈત્ર દરમિયાન લીમડાનું નીચે મુજબ સેવન કરે તો તેને તાવ આવતો નથી. જો તાવ આવી જાય તો તે તાવ જોર પકડતો નથી. તેને ચામડીને લગતી બીજી કોઇ બીમારી થતી નથી. સૌ પ્રથમ દરરોજ લીમડાના મોરની ૮ થી ૧૫ દાંડી, થોડાં લાલ પાન તથા એક બે દાંડી લીલા પાન લાવી તેને ધોઇ છૂટાં પાડી મિક્સરમાં સહેજ પાણી રેડી તેને ક્રશ કરો. તથા તે ઘાટ્ટાલીલા રંગનું થઇ જશે. આ દ્રાવણને કપડાથી ગાળી લેવું પછી તેમાં પહેલેથી તૈયાર કરેલો મસાલો નાખી રોજ ૧ ગ્લાસ લીમડો પીઓ. જેના પરિણામે તમને સવારે પેટ સાફ આવશે. ચામડીના કોઇ રોગ હશે તો તેમાં રાહત મળશે. વળી તાવ તરિયો નહીં આવે તે નફામાં.

મસાલો તૈયાર કરવાની રીતઃ

અજમો, સંચળ, હીંગ, કાળાંમરી સરખે ભાગે સાફ કરી તેનો મિક્સરમાં ક્રશ કરી તેની ડબ્બી ભરી લો. આ મસાલાયુક્ત લીમડાનો રસ તમારું આરોગ્ય તો સુધારશે જ પણ તેનાથી તમારી તંદુરસ્તી પણ સરસ થઇ જશે.
આપણા પ્રાચીન ઋષિ-મુનિઓએ આપણને એક નિયમ આપ્યો છે. ચૈત્ર મહિનામાં પવિત્ર મનથી લીમડાનાં કુમળાં પાન અને ફૂલનું મરી, હિંગ, સિંધવ, જીરું, અજમો, આમલી અને ગોળ મેળવીને અવશ્ય સેવન કરવું જોઈએ. આ મહિનામાં લીમડાના સેવનથી આખું વર્ષ શરીર નિરોગી રહે છે.
વ્રણ-ઘા, ગડગૂમડ, ચાંદી, સડો વગેરે ચામડીના રોગો માટે લીમડાનું તેલ ઉત્તમ ઔષધ છે. ૧૦૦ ગ્રામ લીમડાનાં પાન લઈ તેને લસોટીને ચટણી-પેસ્ટ જેવું બનાવી લેવું. પછી એ ચટણીની નાની નાની ટીકડીઓ બનાવી, ૨૦૦ ગ્રામ તલના તેલમાં તળવી. ટીકડીઓ લાલ રંગની થઈ જાય એટલે તેલ ઉતારીને ગાળી લેવું. આ તેલમાં ઘાને સ્વચ્છ કરી રૂઝ લાવવાનો ઉત્તમ ગુણ છે. નહીં રુઝાતા ઘાને લીમડાનાં પાનના ઉકાળાથી સ્વચ્છ કરીને આ તેલવાળું રૂનું પોતું મૂકી પાટો બાંધી દેવો, થોડા દિવસોમાં રૂઝ આવી જશે.
ગુલકંદની જેમ નિમ્બકંદ પણ બનાવાય છે. કાચની બરણીમાં ૫૦૦ ગ્રામ લીમડાનાં ફૂલ અને ૫૦૦ ગ્રામ સાકરનાં વારાફરતી થર કરી દેવાં. એમાં ૧૦૦ ગ્રામ મધ નાંખી રોજ થોડો થોડો સમય તડકામાં મૂકતા રહેવું વચ્ચે વચ્ચે હલાવતા રહેવું. એક મહિને નિમ્બકંદ તૈયાર થશે. આંખો, છાતી, હાથ-પગનાં તળિયાં વગેરેમાં બળતરા થતી હોય તેમજ વારંવાર મોઢું આવી જતું હોય તેમણે સવાર-સાંજ આ નિમ્બકંદ ખૂબ ચાવીને ખાઈ જવો. રક્તના વિકારો પણ એનાથી મટે છે.
પ્રસૂતા સ્ત્રીઓ માટે લીમડાનાં પાનનો રસ ખૂબ જ હિતકારી છે. પ્રસૂતિ પછી પહેલાં દિવસથી જ સવાર-સાંજ બેથી ત્રણ ચમચી લીમડાનાં પાનનો રસ આપવાથી ગર્ભાશય ઝડપથી સંકોચાઈને તેની મૂળ સ્થિતિમાં આવી જાય છે. રક્તસ્રાવ થતો અટકે છે, ગર્ભાશય અને તેની આસપાસનાં અંગોનો સોજો ઊતરે છે, તાવ આવતો અટકે છે, ભૂખ સારી લાગે છે અને ઝાડો સાફ આવે
કમળો થયો હોય ત્યારે લીમડાનું સેવન એક ઉત્તમ ઔષધ છે. લીમડાના ૪૦ થી ૫૦ કોમળ પાન લઇ તેને ઝીણા વાટી એક ગ્લાસ પાણીમાં ઉકાળવા. પા ભાગ જેટલું પાણી રહી જાય ત્યારે તેને ગાળી તેમાં એક ચમચો મધ ભેળવી સવાર-સાંજ સેવન કરવું. તેનાથી કમળામાં ઘણો ફાયદો થાય છે.
મેલેરિયાના તાવમાં ૨૦ લીમડાન પાન, અડધી ચમચી સૂંઠ, એક ચમચો ધાણાનો પાવડર અને ૨૦ તુલસીના પાનને એક ગ્લાસમાં ભેળવી કાઢો બનાવવો. પાણી પા ભાગ જેટલું રહી જાય પછી આંચ પરથી નીચે ઉતારી ગાળીને પીવાથી ફાયદો થાય છે.
લોખંડની કઢાઇમાં ૨૫૦ મિ.લી. સરસવનું તેલ ગરમ કરવું. તેલ ઉકળે એટલે તેમાં ૫૦ ગ્રામ જેટલી લીમડાની કૂમળી કૂપણો નાખવી. કૂંપણ કાળી પડે કે કઢાઇને તરત આંચ પરથી નીચે ઉતારી લેવી. દિવસમાં ત્રણ-ચાર વખત એક્ઝિમા પર લેપ કરવાથી ફાયદો થાય છે.
ચૈત્ર મહિના પહેલાં આઠ દિવસમાં લીમડાનાં દસ કુમળાં પાન, મુઠ્ઠીભર ફૂલ, બે કાળાં મરી, હિંગ, સિંધવ, જીરું અને અજમો મિક્સ કરીને ખાવાથી આખું વરસ નીરોગી રહેવાય છે એવું શાસ્ત્રકારો કહે છે. ચૈત્રમાં લીમડાના ઝાડ પર ઝીણાં ફૂલ બેસે છે જેને લોકભાષામાં મોર કહે છે. આ મોર અને લીમડાનાં કૂણાં પાનને સર્વરોગ પરિહારક માનવામાં આવે છે.
સ્કિનની સમસ્યામાં કડવો લીમડો ઉપકારક છે. લીમડો સ્કિન પરના ડાઘ ધબ્બાને દૂર કરીને ખંજવાળમાં પણ રાહત આપે છે. આ માટે લીમડાનાં પાનને પાણીમાં ઉકાળી લો. ત્યારબાદ પાનને પીસીને તેની પેસ્ટ બનાવી લો. આ પેસ્ટને વીસ મિનિટ ચહેરા પર લગાવો અને ત્યારબાદ ચહેરાને ધોઈ લો. આ પ્રયોગ વીકમાં ત્રણ વખત કરવાથી તમારી સમસ્યા દૂર થશે.
સ્કિન જો ડ્રાય થઇ ગઇ હોય તો બેસન, દહીં, લીમડાનાં પાનની પેસ્ટ આ બધાને મિક્સ કરીને નાહ્યા પહેલાં ચહેરા પર લગાવો. ત્રીસ મિનિટ બાદ ચહેરાને ધોઈ લો. સ્કિન સુંવાળી બનશે, સ્કિન પર ગ્લો આવી જશે અને ડ્રાયનેસની સમસ્યાથી પણ છુટકારો મળશે.

લીમડાના સેવનનો અતિરેક ટાળો :-

લીમડો ખૂબ ગુણકારી છે, પરંતુ ગુણકારી ચીજનું અતિ સેવન પણ ઠીક નથી હોતું. બારે માસ લીમડાનો રસ પીવાનું બધા માટે હિતકારી નથી. ચૈત્ર મહિના દરમ્યાન રોગી-નીરોગી સૌએ લીમડો લેવો જોઈએ, પરંતુ બારે માસ ગમે ત્યારે લીમડાનો રસ પીવાનું ઠીક નથી. લીમડાનો બાહ્ય ઉપયોગ છૂટથી કરી શકાય, પરંતુ મોં વાટે લેતાં પહેલાં શરીરના દોષોની અવસ્થા અને વ્યક્તિની પ્રકૃતિને આધારે આયુર્વેદની જાણકાર વ્યક્તિની સલાહ લેવી જરૂરી છે. લીમડો ઠંડક કરનારો અને રૂક્ષ હોવાથી લીમડાનું વધુપડતું સેવન પુરુષોમાં નપુંસકતા (ઇરેક્ટાઇલ ડિસફંક્શન) લાવી શકે છે. અલબત્ત એ ટેમ્પરરી હોય છે. માટે લીમડાનું સેવન યોગ્ય માત્રામાં તથા સમજપૂર્વક કરવામાં આવે તો તેનો પૂરેપૂરો ફાયદો લઈ શકાય છે.

આ લેખ અહી સમાપ્ત થાય છે. આપનો અભિપ્રાય/પ્રતિભાવ ચોક્કસ જણાવો. આપ tweet, Google, Facebook પર Share અને Like પણ કરી શકો છો.

GD Star Rating
loading...
કડવા લીમડાના નરવા ગુણ , 9.6 out of 10 based on 11 ratings

તમને આ પણ ગમશે:

Tags: , , ,

Trackback from your site.

Comments (11)

  • sahera

    |

    લીમડા વિશે ખુબ સારી વાત જાણવા મળી .આભાર .

    Reply

  • tanha

    |

    તમે લીમડા ના લાભ સાથે એના ગેરફાયદા પણ જણાવ્યા જેમકે વધારે લીમડા નું સેવન કરવાથી પુરુષો ને પ્રોબ્લેમ થઇ શકે એ માટે ખુબ ખુબ આભાર કેમકે મને તો એમ જ લાગતું હતું કે આર્યુવેદનું ગમે તેટલું સેવન કરીએ પણ નુકશાન ની થશે પણ આ તમે ખુબ સારી જાણકારી આપી છે આમ તમે લાભ સાથે ગેરલાભ વિશે પણ લખતા રહેજો

    Reply

  • suresh patel

    |

    ખુબ જ ઉપયોગી તેમજ આરોગ્યપરદ લેખ છે. થોડાક સમય પછી ચૈત્રમાસ પણ આવવાનો છે.દરેક ને ઉપયોગી થશે .
    આપને ખુબ ખુબ ધન્યવાદ,
    સુરેશ પટેલ
    પાલનપુર.

    Reply

  • shikha shah

    |

    બૌવ સરસ છે…

    Reply

  • dhiren

    |

    ગુણકારી લીમડાની ગુણકારી માહિતી આપવા બદલ આભાર…

    Reply

  • vikramsinh vaghela

    |

    સુપ્રભાત અભિનદન લીમડા વિશે માહિતી આપવા બદલ આભાર

    Reply

  • અબ્દુલ ગફાર કોડ્વાવી

    |

    આવી સરસ માહિતી બદલ સવ થી પેહલા ધન્યવાદ અને પછી આભાર .
    દરેક માહિતી ,સમઝ માં આવી ગઈ,તેલ કેવી રીતે કાઢવું ,તે જણાવવા ,
    મેહરબાની કરસો ,અહિયાં પાકિસ્તાન માં મેરવ્વું અસ્કય છે .

    Reply

  • Viranchibhai.C.Raval

    |

    ઘણી સરસ માહિતી….ઉપયોગી અને સાચવી રાખવા જેવી…

    Reply

  • dayalji o. tankaria

    |

    khubaj mahiti sabhar dhaNYAVAD

    Reply

  • G B Purohit

    |

    All the best aruved

    Reply

  • piyush Thakkar

    |

    ખુબ સરસ બસ આવી રીતે ભારતીય સંસૃકીતી માં રહેલી તાકાત અને આપના ઋષિ મુનીઓ એ આપેલી ઔષધીયો ને લોકો સમક્ષ મુકવા બદલ અભિનંદન

    Reply

Leave a comment


Press Ctrl+G to change language to English/Gujarati.

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)

(C) All Rights Reserved. ટહુકાર